Allah (c.c.) canlıların ihtiyaç duyduğu şey-
leri yaratarak onları yaşatır. O Rahmân’dır,
rahmeti sınırsız olandır. O Rahîm’dir, mer-
hameti sonsuz olandır. Rezzâk sıfatıyla
maddi ve manevi lütuf ve ikramları yer-
yüzüne yayar. Tüm canlılar gibi insanın da
yaşam alanlarını hava, su ve besinle dona-
tır. Bu durum Kur’an-ı Kerim’de şöyle ifade
edilir: “Yeryüzünde hiçbir canlı yoktur ki
rızkı Allah’a ait olmasın...”26 Yüce Allah
insanlığa yetecek kadar rızık yaratmıştır.
Rızık O’nun teminatı altındadır. İnsan pay-
laşmayı bilirse dünyanın nimetleri herkes
için yeterlidir.
Allah (c.c.) koruyup gözetendir. O, Mühey-
min’dir. Kâinatın işlerini gözetir. O, Kay-
yum’dur. Kâinatı idare eder ve her şeyin
varlığı kendisine bağlıdır. Kur’an-ı Kerimde
“Allah, O’ndan başka ilah yoktur; O, Hayy
ve Kayyûm’dur...”27 buyrulur. Eski ve yeni
bazı fikri ve felsefi akımlara göre Allah’ın
kâinatla ve insanla ilişkisi yoktur. Allah kâi-
natı yaratmıştır ama artık onunla bir ilişkisi
kalmamıştır. Bu yaklaşımlar İslam düşüncesi
açısından doğru değildir.28 Yüce Allah yarat-
tığı varlıklarla ilişkisini kesmez. O kâinatı
sürekli olarak idare etmekte, koruyup gö-
zetmektedir.
Yüce Allah evrendeki yasalarıyla canlıları
korur ve gözetir. Bunu evrendeki fiziksel
ve biyolojik yasalara bakarak anlayabiliriz.
Bu yasalar evrenin yaratılışından günümüze
kadar gelmiştir, kıyamete kadar da devam
edecektir. Dünya’mız; Ay, Güneş ve diğer
gezegenlerle çarpışmadan milyonlarca yıl-
dır belli bir yörüngede yüzüp gitmekte ve
sürekli yenilenen yaşam döngüsü tüm canlı-
larda kendini göstermektedir.
Yüce Allah’ın koruyup gözetmesi aynı za-
manda kâinattaki olayları düzenleyip idare
etmesi demektir. Yer çekiminin kuvvet oranı ne eksik ne fazladır. Atmosferdeki azot-ok-
sijen dengesi tam da canlıların ihtiyaçlarını karşılayacak şekildedir. Bunlar Allah’ın (c.c.)
yarattıklarını koruyup gözettiğini göstermektedir. Kur’an-ı Kerim’de “…Şüphesiz Rabbim,
her şeyi koruyup gözetendir.”29 buyrularak bu konuya dikkat çekilmiştir.
26 Hûd suresi, 6. ayet.
27 Bakara suresi, 255. ayet.
28 bk. Hüsamettin Erdem, “Deizm”, TDV İslam Ansiklopedisi, C 9, s. 111.
leri yaratarak onları yaşatır. O Rahmân’dır,
rahmeti sınırsız olandır. O Rahîm’dir, mer-
hameti sonsuz olandır. Rezzâk sıfatıyla
maddi ve manevi lütuf ve ikramları yer-
yüzüne yayar. Tüm canlılar gibi insanın da
yaşam alanlarını hava, su ve besinle dona-
tır. Bu durum Kur’an-ı Kerim’de şöyle ifade
edilir: “Yeryüzünde hiçbir canlı yoktur ki
rızkı Allah’a ait olmasın...”26 Yüce Allah
insanlığa yetecek kadar rızık yaratmıştır.
Rızık O’nun teminatı altındadır. İnsan pay-
laşmayı bilirse dünyanın nimetleri herkes
için yeterlidir.
Allah (c.c.) koruyup gözetendir. O, Mühey-
min’dir. Kâinatın işlerini gözetir. O, Kay-
yum’dur. Kâinatı idare eder ve her şeyin
varlığı kendisine bağlıdır. Kur’an-ı Kerimde
“Allah, O’ndan başka ilah yoktur; O, Hayy
ve Kayyûm’dur...”27 buyrulur. Eski ve yeni
bazı fikri ve felsefi akımlara göre Allah’ın
kâinatla ve insanla ilişkisi yoktur. Allah kâi-
natı yaratmıştır ama artık onunla bir ilişkisi
kalmamıştır. Bu yaklaşımlar İslam düşüncesi
açısından doğru değildir.28 Yüce Allah yarat-
tığı varlıklarla ilişkisini kesmez. O kâinatı
sürekli olarak idare etmekte, koruyup gö-
zetmektedir.
Yüce Allah evrendeki yasalarıyla canlıları
korur ve gözetir. Bunu evrendeki fiziksel
ve biyolojik yasalara bakarak anlayabiliriz.
Bu yasalar evrenin yaratılışından günümüze
kadar gelmiştir, kıyamete kadar da devam
edecektir. Dünya’mız; Ay, Güneş ve diğer
gezegenlerle çarpışmadan milyonlarca yıl-
dır belli bir yörüngede yüzüp gitmekte ve
sürekli yenilenen yaşam döngüsü tüm canlı-
larda kendini göstermektedir.
Yüce Allah’ın koruyup gözetmesi aynı za-
manda kâinattaki olayları düzenleyip idare
etmesi demektir. Yer çekiminin kuvvet oranı ne eksik ne fazladır. Atmosferdeki azot-ok-
sijen dengesi tam da canlıların ihtiyaçlarını karşılayacak şekildedir. Bunlar Allah’ın (c.c.)
yarattıklarını koruyup gözettiğini göstermektedir. Kur’an-ı Kerim’de “…Şüphesiz Rabbim,
her şeyi koruyup gözetendir.”29 buyrularak bu konuya dikkat çekilmiştir.
26 Hûd suresi, 6. ayet.
27 Bakara suresi, 255. ayet.
28 bk. Hüsamettin Erdem, “Deizm”, TDV İslam Ansiklopedisi, C 9, s. 111.