Bilgi: Suje ile obje arasında kurulan bilinçli ilişkisonucu ortaya çıkan ürün.Gerçeklik: Düşünceden bağımsız olarak var olan birdurum, olgu veya nesnedir. Gerçeklik, varlığın birözelliği veya var oluş tarzıdır. Mesela; taşın sertliği,pamuğun yumuşak olması.Doğruluk: Bir yargının gerçeklikle uyuşmasıdır.Yani bilginin nesnesi ile örtüşmesidir. Mesela;dışarıda hava sıcak dediğinizde dışarıda gerçektenhava sıcaksa doğru, sıcak değilse yanlıştır.Temellendirme: Ortaya atılan bir düşünce, iddiaveya bilgi için dayanak, temel bulma işlemidir. Yanionu ispatlama, kanıtlama işlemidir.
Bilgi Felsefesinin Temel Soruları
a) Bilginin kaynağına ve ölçütüne ilişkin sorular:- Bilgimiz nereden geliyor, kaynağı nedir?- Bilgilerimiz doğuştan mıdır? Yoksa sonradan mıkazanılır? Sonradan kazanılıyorsa, bunda roloynayan faktörler nelerdir? Akıl mı, deney mi,sezgi mi, yoksa duyumlar mıdır?- Doğru bilgi nedir? Doğru bilginin ölçütü nedir?
b) Bilginin değerine ilişkin sorular:- Genel-geçer doğru bilgi var mıdır?- Bilgilerimizin sınırı nedir?- İnsan aklı her şeyi bilebilir mi?
Neyi bilebiliriz?Bilgimizin kaynağı nedir? Doğru bilgi nedir? Hangi konularda bir şeyi ‟biliyorum” diyebiliriz? gibi sorulara cevap arayan, felsefenin alt dalıaşağıdakilerden hangisidir?
A) Epistemoloji B) Ontoloji C) Aksiyoloji D) Mantık E) Antropoloji
Bilgi Felsefesinin Temel Problemi
Bilgi felsefesinin temel problemi “doğru bilgininimkânı? Yani “genel-geçer doğru bilgi mümkünmüdür?” sorusudur. Bu soruya verilen cevaplar genelolarak iki grupta toplanabilir: Doğru bilgi mümkün değildir diyen Septizm(Septisizm, Rölativizm, Nihilizm, Agnostisizm) Doğru bilgi mümkündür diyen Dogmatizm(Rasyonalizm, Empirizm, Kritisizm, Pozitivizm,Analitik felsefe, Entüisyonizm, Pragmatizm,Fenomenoloji)2.7.1. Doğru bilgi mümkün değildir diyenSeptizm: Doğru bilginin mümkün olmadığınısavunan görüşe Septisizm (şüphecilik) denir. İlkseptik görüşleri Herakleitos, Parmenides, ElealıZenon Empedokles ve Demokritos’ta görmekteyiz.Daha sonra MÖ 5.yy’da Sofistler sistemli bir şekildeseptisizm görüşleri bildirmiştir.
a) Sofistler: Sofistler para karşılığında dil (hitabet),siyaset vb. konuda ders veren gezgin öğretmenlerdi.Sofistler, kesin ve mutlak bilginin olamayacağını,insanların algılarının göreceli (rölativist) olduğunusavunmuşlardır. Görüşlerinde pragmatisttirler. Onlaragöre her şey göreceli olduğu için bilgi doğruya değil,yarara bağlanmalıdır. En ünlüleri Protagoras (MÖ480-410) ve Gorgias (MÖ 483-376)’dır.- Protagoras’a göre bilgiler duyu algısına dayanır.Algılar, kişinin o andaki durumuna bağlıdır. İnsaniçin doğru, ancak gördüğü, duyduğu ve hissettiğidir.Algılar kişiden kişiye değiştiğinden ne kadar kişivarsa o kadar da hakikat (doğru) vardır. Bundandolayı bütün insanlar için geçerli evrensel hakikatler(doğrular) yoktur. Bu görüşlerini “İnsan her şeyinölçüsüdür” sözü ile özetler.- Gorgias sadece bilginin imkânsızlığını reddetmeklekalmaz, varlığın kendisini de inkâr eder. Ona göre varlık yoktur ve bilinecek bir şey yoktur. Görüşlerini Nihilizm’e (Hiççilik) kaydırmıştır. Bu görüşlerini deşu sözlerle özetler; “Hiçbir şey yoktur, olsaydı da bilemezdik, bilseydik de başkalarına aktaramazdık.”
Uyarı: Nihilizm varlığın olmadığını yani varlığıi nkâr edem akımdır.
b) Sistematik Septisizm: Pyrrhon (MÖ 365-275) veöğrencisi Timon (MÖ 320-230) şüpheci liğisistematik haline getiren septik düşünürlerdir.
- Pyrrhon’a göre, nesnelerin ne olduğunu bilemeyiz. Çünkü duyular olsun, akıl olsun, bize nesneleri oldukları gibi değil, göründükleri gibi gösterirler(Mesela; çay kaşığının suyun içinde kırık gözükmesi)
2.7.2. Doğru bilgi mümkündür diyen Dogmatizm: Doğru bilginin mümkün olduğunu savunan görüşe Dogmatizm denir.
Bilgi Felsefesinin Temel Soruları
a) Bilginin kaynağına ve ölçütüne ilişkin sorular:- Bilgimiz nereden geliyor, kaynağı nedir?- Bilgilerimiz doğuştan mıdır? Yoksa sonradan mıkazanılır? Sonradan kazanılıyorsa, bunda roloynayan faktörler nelerdir? Akıl mı, deney mi,sezgi mi, yoksa duyumlar mıdır?- Doğru bilgi nedir? Doğru bilginin ölçütü nedir?
b) Bilginin değerine ilişkin sorular:- Genel-geçer doğru bilgi var mıdır?- Bilgilerimizin sınırı nedir?- İnsan aklı her şeyi bilebilir mi?
Neyi bilebiliriz?Bilgimizin kaynağı nedir? Doğru bilgi nedir? Hangi konularda bir şeyi ‟biliyorum” diyebiliriz? gibi sorulara cevap arayan, felsefenin alt dalıaşağıdakilerden hangisidir?
A) Epistemoloji B) Ontoloji C) Aksiyoloji D) Mantık E) Antropoloji
Bilgi Felsefesinin Temel Problemi
Bilgi felsefesinin temel problemi “doğru bilgininimkânı? Yani “genel-geçer doğru bilgi mümkünmüdür?” sorusudur. Bu soruya verilen cevaplar genelolarak iki grupta toplanabilir: Doğru bilgi mümkün değildir diyen Septizm(Septisizm, Rölativizm, Nihilizm, Agnostisizm) Doğru bilgi mümkündür diyen Dogmatizm(Rasyonalizm, Empirizm, Kritisizm, Pozitivizm,Analitik felsefe, Entüisyonizm, Pragmatizm,Fenomenoloji)2.7.1. Doğru bilgi mümkün değildir diyenSeptizm: Doğru bilginin mümkün olmadığınısavunan görüşe Septisizm (şüphecilik) denir. İlkseptik görüşleri Herakleitos, Parmenides, ElealıZenon Empedokles ve Demokritos’ta görmekteyiz.Daha sonra MÖ 5.yy’da Sofistler sistemli bir şekildeseptisizm görüşleri bildirmiştir.
a) Sofistler: Sofistler para karşılığında dil (hitabet),siyaset vb. konuda ders veren gezgin öğretmenlerdi.Sofistler, kesin ve mutlak bilginin olamayacağını,insanların algılarının göreceli (rölativist) olduğunusavunmuşlardır. Görüşlerinde pragmatisttirler. Onlaragöre her şey göreceli olduğu için bilgi doğruya değil,yarara bağlanmalıdır. En ünlüleri Protagoras (MÖ480-410) ve Gorgias (MÖ 483-376)’dır.- Protagoras’a göre bilgiler duyu algısına dayanır.Algılar, kişinin o andaki durumuna bağlıdır. İnsaniçin doğru, ancak gördüğü, duyduğu ve hissettiğidir.Algılar kişiden kişiye değiştiğinden ne kadar kişivarsa o kadar da hakikat (doğru) vardır. Bundandolayı bütün insanlar için geçerli evrensel hakikatler(doğrular) yoktur. Bu görüşlerini “İnsan her şeyinölçüsüdür” sözü ile özetler.- Gorgias sadece bilginin imkânsızlığını reddetmeklekalmaz, varlığın kendisini de inkâr eder. Ona göre varlık yoktur ve bilinecek bir şey yoktur. Görüşlerini Nihilizm’e (Hiççilik) kaydırmıştır. Bu görüşlerini deşu sözlerle özetler; “Hiçbir şey yoktur, olsaydı da bilemezdik, bilseydik de başkalarına aktaramazdık.”
Uyarı: Nihilizm varlığın olmadığını yani varlığıi nkâr edem akımdır.
b) Sistematik Septisizm: Pyrrhon (MÖ 365-275) veöğrencisi Timon (MÖ 320-230) şüpheci liğisistematik haline getiren septik düşünürlerdir.
- Pyrrhon’a göre, nesnelerin ne olduğunu bilemeyiz. Çünkü duyular olsun, akıl olsun, bize nesneleri oldukları gibi değil, göründükleri gibi gösterirler(Mesela; çay kaşığının suyun içinde kırık gözükmesi)
2.7.2. Doğru bilgi mümkündür diyen Dogmatizm: Doğru bilginin mümkün olduğunu savunan görüşe Dogmatizm denir.