İklim elemanları

[Dersbizim]

İKLİM ELEMANLARI ​

İklim elemanları, bir bölgenin iklimini belirleyen ve hava olaylarının ölçülebilir özelliklerini ifade eden unsurlardır. Hava olaylarının uzun yıllık ortalamaları ise iklimi oluşturur.
İklim elemanları temel olarak sıcaklık, basınç, rüzgar, nem, yağış ve bulutluluk gibi faktörlerden oluşur. Şimdi bunları tek tek inceleyelim.

---

1. Sıcaklık (Temperature) ​

Sıcaklık, atmosferdeki havanın ısı derecesi olarak tanımlanır. Bir bölgenin sıcaklığı güneş ışınlarının geliş açısına, deniz ve kara dağılımına, enleme ve yükseltiye bağlıdır.

Sıcaklığı Etkileyen Faktörler​

1. Enlem:
   • Ekvatora yakın yerler daha sıcak, kutuplara yakın yerler daha soğuktur.
2. Yükselti:
   • Rakım arttıkça sıcaklık düşer (her 100 m’de yaklaşık 0,6°C düşer).
3. Karasallık ve Deneysellik (Okyanus etkisi):
   • Kara alanları hızlı ısınır ve hızlı soğur. Denizler ise ısıyı yavaş alıp verir, bu nedenle kıyılar daha ılımandır.
4. Bakım yönü (Eğim ve Yön):
   • Güney yamaçlar (Kuzey Yarımküre) daha çok güneş alır → daha sıcak.
5. Okyanus Akıntıları:
   • Sıcak ve soğuk akıntılar kıyı sıcaklıklarını etkiler.

Ölçüm Aracı: Termometre ​

Ölçü Birimi: Santigrat (°C) veya Fahrenheit (°F)​

---

2. Atmosfer Basıncı (Pressure) ​

Basınç, atmosferdeki hava moleküllerinin yere uyguladığı basınç kuvvetidir.

Basıncı Etkileyen Faktörler​

1. Sıcaklık: Sıcak hava genleşir, basıncı düşürür; soğuk hava yoğunlaşır, basıncı artırır.
2. Yükselti: Yükseklere çıkıldıkça hava incelir → basınç azalır.
3. Nem: Nemli hava daha hafiftir, basıncı düşürür.

Ölçüm Aracı: Barometre ​

Ölçü Birimi: Hektopascal (hPa)​

---

3. Rüzgarlar ​

Rüzgar, atmosferdeki hava hareketidir. Hava, yüksek basınçtan düşük basınca doğru hareket eder.

Rüzgar Türleri​

1. Yerel Rüzgarlar: Küçük alanlarda oluşur.
   • Meltemler: Denizden karaya veya karadan denize eser.
   • Föhn: Dağ yamaçlarından kuru sıcak hava esmesi.
2. Sürekli Rüzgarlar: Geniş alanlarda sürekli eser.
   • Alize rüzgarları, Batı rüzgarları, Kutup rüzgarları.

Ölçüm Aracı: Anemometre​

Ölçü Birimi: m/s veya km/s​

---

4. Nem ve Bağıl Nem ​

Nem, havadaki su buharı miktarıdır.
Bağıl Nem (%): Havadaki mevcut nemin, o sıcaklıktaki maksimum nem miktarına oranıdır.

Nem Üzerindeki Etkiler​

1. Sıcaklık: Sıcak hava daha fazla nem tutabilir.
2. Su yüzeyleri: Deniz, göl, nehir yakınları nemi artırır.
3. Bitki örtüsü: Ormanlık alanlar nemi artırır.

Ölçüm Aracı: Higrometre​

Ölçü Birimi: %​

---

5. Yağışlar ​

Yağış, atmosferdeki su buharının yoğunlaşarak yeryüzüne düşmesidir.

• Türleri: Yağmur, kar, dolu, çiseleme.

Yağışı Etkileyen Faktörler​

1. Hava kütleleri ve cepheler → Cephe yağışları
2. Yükselti → Dağ yamacı yağışları (orografik yağış)
3. Konveksiyon (Isınma) → Yaz yağışları (güneşli günlerde)
4. Okyanus etkisi: Nemli rüzgarlar yağışları artırır.

Ölçüm Aracı: Hellimetr veya Pluviyometre​

Ölçü Birimi: mm​

---

6. Bulutluluk ​

Bulutluluk, gökyüzündeki bulut miktarını ifade eder ve güneş ışığının yeryüzüne ulaşmasını etkiler.

Bulutluluk Türleri​

1. Yüksek bulutlar: Cirrus, Cirrostratus
2. Orta bulutlar: Altostratus, Altocumulus
3. Alçak bulutlar: Stratus, Cumulus, Nimbostratus

Ölçüm Aracı: Oküler gözlem veya Bulut sayacı​

---

7. İklim Elemanlarının Birbirine Etkisi ​

• Sıcaklık → Basınç farkları → Rüzgar → Nem ve Yağış
• Bulutluluk → Sıcaklığı ve yağışı etkiler
• Tüm elemanlar bir arada, bir bölgenin iklim karakterini oluşturur

---

Özetle:
İklim elemanları, bir bölgenin atmosferik koşullarını belirler ve birbiriyle sürekli etkileşim halindedir.

• Sıcaklık ve nem → yaşam ve tarımı etkiler
• Rüzgar → iklim tiplerini şekillendirir
• Yağış ve bulutluluk → su kaynakları ve bitki örtüsünü belirler