1. Nüfus Nedir?
Nüfus, belirli bir alanda yaşayan insanların toplam sayısıdır. Nüfus, sadece sayıdan ibaret değildir; yaş, cinsiyet, eğitim, meslek gibi özellikler de nüfusun önemli bir parçasıdır.
2. Nüfusun Özellikleri
Nüfus özellikleri, bir ülke veya bölgedeki insan yapısını anlamamıza yardımcı olur. Başlıca özellikler şunlardır:
a) Sayısal Özellikler
- Toplam nüfus: Bir bölgede yaşayan insanların toplam sayısıdır.
- Nüfus yoğunluğu: Bir km² alana düşen insan sayısıdır.
- Formül:
Nu¨fus yog˘unlug˘u=Toplam nu¨fusYu¨zo¨lc¸u¨mu¨\text{Nüfus yoğunluğu} = \frac{\text{Toplam nüfus}}{\text{Yüzölçümü}}Nu¨fus yog˘unlug˘u=Yu¨zo¨lc¸u¨mu¨Toplam nu¨fus
- Doğum ve ölüm oranları: Nüfusun artış veya azalış hızını gösterir.
b) Yapısal Özellikler
- Yaş yapısı: Genç, yetişkin ve yaşlı nüfus oranlarını gösterir.
- Cinsiyet yapısı: Erkek ve kadın nüfus oranını ifade eder.
- Eğitim durumu: Okur-yazar oranı ve eğitim seviyesini gösterir.
- Meslek dağılımı: Tarım, sanayi, hizmet sektörü gibi alanlarda çalışan nüfus oranı.
c) Göç ve Hareketlilik
- İnsanların bir yerden başka bir yere taşınması, nüfusun dağılımını etkiler.
- İç göç: Aynı ülke içinde şehirden şehre veya kırsaldan kente taşınma.
- Dış göç: Ülkeler arası taşınma.
3. Nüfus Dağılışı
Nüfus dağılışı, insanların yeryüzüne eşit dağılmadığını gösterir. Bunu etkileyen faktörler şunlardır:
a) Fiziki Faktörler
- İklim: Ilıman iklimde nüfus daha yoğundur; çok soğuk veya çok sıcak iklimlerde seyrektir.
- Toprak: Verimli topraklar ve tarım arazileri nüfusun yoğun olduğu yerlerdir.
- Yer şekilleri: Ovalar ve vadilerde nüfus yoğundur, dağlık ve engebeli alanlarda seyrektir.
- Su kaynakları: Nehir ve göl kenarları, yerleşim için uygundur.
b) Beşeri ve Sosyal Faktörler
- Ekonomik faaliyetler: Sanayi, ticaret ve turizm merkezleri nüfus çeker.
- Ulaşım: Karayolu, demiryolu ve limanlar çevresinde nüfus yoğundur.
- Tarih ve kültür: Tarihi şehirler ve kültürel merkezler yoğun nüfus çeker.
4. Türkiye’de Nüfus Dağılışı
Türkiye’de nüfus eşit dağılmamıştır.
- Yoğun nüfuslu bölgeler: Marmara, Ege ve Akdeniz kıyıları; İstanbul, İzmir, Ankara.
- Seyrek nüfuslu bölgeler: Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun dağlık ve kırsal kesimleri.
- Nedenler: Sanayinin, tarımın ve ulaşımın gelişmiş olduğu bölgeler daha yoğun nüfusludur.
5. Dünyada Nüfus Dağılışı
Dünyada nüfus da eşit değildir:
- Yoğun nüfuslu bölgeler: Çin, Hindistan, Batı Avrupa, Amerika’nın doğu kıyısı.
- Seyrek nüfuslu bölgeler: Çöller (Sahra), kutuplar (Antarktika, Grönland), dağlık alanlar (Himalayalar).
6. Özet Tablo
| Faktör | Etkisi |
|---|
| İklim | Ilıman bölgeler yoğun, aşırı sıcak/soğuk bölgeler seyrek |
| Toprak | Verimli topraklarda yoğun, taşlık/kurak araziler seyrek |
| Ulaşım | Karayolu, liman ve demiryolu çevresi yoğun |
| Ekonomi | Sanayi ve ticaret merkezleri yoğun |
| Tarih/Kültür | Tarihi ve kültürel merkezler nüfus çeker |
