NÜFUSUN ÖZELLİKLERİ VE DAĞILIŞI
1. Nüfus Nedir?
Nüfus, belirli bir bölgede, belirli bir zamanda yaşayan insan sayısıdır.Örnek: Türkiye’nin 2025 nüfusu yaklaşık 88 milyon civarındadır.
2. NÜFUSUN DAĞILIŞI
Dünya nüfusu her yerde eşit dağılmamıştır.Bazı yerlerde çok yoğun, bazı yerlerde seyrektir.
A. Nüfusun Yoğun Olduğu Yerler
İnsanların yaşamaya elverişli bulduğu yerlerdir.Yoğun nüfuslu bölgelere örnek:
- Doğu Asya (Çin, Japonya)
- Güney Asya (Hindistan, Bangladeş)
- Batı Avrupa
- Nil Deltası (Mısır)
- ABD’nin doğusu
B. Nüfusun Seyrek Olduğu Yerler
İklim, yeryüzü şekilleri veya ekonomik nedenlerle yaşamanın zor olduğu yerlerdir.Seyrek nüfuslu bölgelere örnek:
- Kutup Bölgeleri (Antarktika, Grönland)
- Çöller (Sahra, Arabistan, Gobi)
- Ekvator ormanları (Amazon, Kongo)
- Yüksek dağlar (Himalaya, And, Alpler)
3. NÜFUSUN DAĞILIŞINI ETKİLEYEN FAKTÖRLER
Nüfus dağılımını doğal ve beşerî faktörler etkiler.
A. Doğal Faktörler
| Faktör | Etkisi | Örnek |
|---|---|---|
| İklim | Ilıman iklimler nüfusu çeker, aşırı sıcak veya soğuk yerler nüfusu azaltır. | Akdeniz kıyıları yoğun, Sibirya seyrek |
| Yeryüzü Şekilleri | Düz ve verimli araziler yoğun, dağlık alanlar seyrektir. | Ovalar yoğun, dağlar seyrek |
| Toprak Verimliliği | Tarım yapılabilir topraklar nüfusu artırır. | Nil Deltası, Çukurova |
| Su Kaynakları | Su, hem içme hem tarım için önemlidir. | Fırat, Dicle, Nil çevresi yoğun |
| Bitki Örtüsü | Sık ormanlar yerleşmeyi zorlaştırır. | Amazon seyrek nüfuslu |
B. Beşerî (İnsana Bağlı) Faktörler
| Faktör | Etkisi | Örnek |
|---|---|---|
| Tarım | Verimli tarım alanları nüfusu çeker. | Çukurova, Konya Ovası |
| Sanayi | Sanayi bölgeleri iş imkânı sağladığı için nüfus artar. | İstanbul, İzmit, Bursa |
| Ulaşım | Kolay ulaşım, ticaret ve yerleşmeyi artırır. | Kıyı şehirleri yoğun (İzmir, Mersin) |
| Madencilik | Maden bölgeleri nüfusu çeker. | Zonguldak (kömür), Batman (petrol) |
| Turizm | Turizm bölgelerinde mevsimsel nüfus artar. | Antalya, Muğla |
| Tarihî ve kültürel faktörler | Eski yerleşim alanları genellikle yoğun nüfusludur. | İstanbul, İzmir, Şanlıurfa |
4. TÜRKİYE’DE NÜFUSUN DAĞILIŞI
Türkiye’de nüfus dengesiz dağılmıştır.Bazı bölgelerde çok yoğun, bazı bölgelerde çok seyrektir.
Nüfusun Yoğun Olduğu Yerler
- Marmara Bölgesi: (İstanbul, Kocaeli, Bursa) → Sanayi, ticaret, ulaşım
- Ege Bölgesi: (İzmir, Aydın, Denizli) → Tarım ve sanayi
- Akdeniz Kıyıları: (Antalya, Adana, Mersin) → Tarım, turizm
- Karadeniz Kıyıları: (Samsun, Zonguldak, Trabzon) → Yağışlı iklim, tarım
Nüfusun Seyrek Olduğu Yerler
- Doğu Anadolu: Dağlık, kışları soğuk, ulaşım zor (Erzurum, Hakkari)
- İç Anadolu’nun doğusu: Kurak iklim, su azlığı (Yozgat, Aksaray)
Türkiye’de Ortalama Nüfus Yoğunluğu
5. NÜFUSUN ÖZELLİKLERİ
Nüfusun sadece sayısı değil, yapısı da önemlidir. Buna nüfusun özellikleri denir.
A. Yaş Yapısı
- Genç nüfus: Gelişmekte olan ülkelerde fazladır.
- Yaşlı nüfus: Gelişmiş ülkelerde fazladır.
- Türkiye’de genç nüfus oranı yüksektir ama yaşlanma eğilimi vardır.
B. Eğitim Düzeyi
- Eğitim seviyesi arttıkça yaşam standardı yükselir.
- Eğitimli nüfus ekonomik gelişmeyi destekler.
C. Ekonomik Faaliyet Kolları
- Birinci sektör: Tarım, hayvancılık
- İkinci sektör: Sanayi
- Üçüncü sektör: Hizmet (turizm, sağlık, eğitim)
- Türkiye’de hizmet sektörü giderek artmaktadır.
D. Cinsiyet Oranı
- Kadın–erkek oranı genellikle dengelidir.
- Göçler bazı bölgelerde dengeyi değiştirebilir (örneğin büyük şehirlere erkek göçü).
E. Kır ve Kent Nüfusu
- Türkiye’de şehirlerde yaşayan nüfus oranı %90’a yaklaşmıştır.
- Kırsal nüfus azalmaktadır.
6. SONUÇ
- Nüfusun dağılışı doğal ve beşerî faktörlerin etkisiyle şekillenir.
- Türkiye’de Marmara, Ege, Akdeniz kıyıları yoğun; Doğu Anadolu seyrektir.
- Nüfusun özelliklerini anlamak, ekonomik planlama ve kalkınma açısından çok önemlidir.