Sıfat Çeşitleri

[mervetufan]

Sıfatlar görev ve anlam yönünden, yani kendilerinden sonra gelen isme kattıkları anlam yönünden önce ikiye, sonra daha alt başlıklara ayrılırlar:

1. Niteleme Sıfatları

2. Belirtme sıfatları

a.İşaret sıfatları
b. Sayı sıfatları
– Asıl sayı sıfatları
– Sıra sayı sıfatları
– Kesir sayı sıfatları
– Üleştirme sıfatları

c. Belgisiz sıfatlar

d. Soru sıfatları

1. Niteleme Sıfatları

İsimlerin şeklini, durumunu, hareketini, rengini, kısacası kalıcı özelliklerini gösteren sıfatlardır. Nitelene sıfatları isimlere sorulan “nasıl” sorusunun cevabıdır:

• Penceresinden kavak ağaçları görünen / bir sağlık ocağı
• yanaklarımı pembeleştiren / makaslar
• uçuşan / pamukçuklar
• Kavakları silkeleyen / rüzgâr
• Koca / bahçe
• Tasasız / gözler
• Güzel / çerçeveler
• Kocaman / bir masası ve koltuğu
• Mavi deniz, tatlı su, kötü gün, yakın arkadaş, çalışkan öğrenci, susuz yaz, yuvarlak masa, bayan memur, erkek adam, temiz giysi, güzel insan, düz yol, çatal çivi, sivri tepe, yassı burun…

2. Belirtme Sıfatları

İsimleri sayı yönünden tamlayan; yerlerini işaret eden; özelliklerini belli belirsiz olarak bildiren; onların özelliklerini soran sıfatların tümüne belirtme sıfatları denir. Belirtme sıfatları varlıkların geçici özelliklerini bildirirler:

• Bu adam, o adam, şuradaki adam, (herhangi) bir adam, bir (tane) adam, kaçıncı adam, hangi adam?…

Belirtme sıfatları alt başlıklara ayrılır:

a. İşaret Sıfatları

İsimleri işaret ederek belirten ve yerlerini bildiren sıfatlardır.

“bu, şu, o, öteki, beriki, böyle, şöyle…”

• Bu soruyu kim cevaplayacak?
• Kitabı şu genç almıştı.
• O eşyaları nereye götürüyorsun?
• Öteki sorulara geçiniz.
• Beriki masaları da taşıdık.

b. Sayı Sıfatları

İsimlerin sayılarını, bölümlerini, sıralarını, parçalarını kesin olarak belirten sıfatlardır. Sayı sıfatlarının çeşitleri şunlardır:

– Asıl Sayı Sıfatları

İsimlerin sayılarını kesin olarak belirten sıfatlardır:

• Her gün iki saat ders çalışır, bir saat de kitap okurum.
• Bir ağaç bile bırakmamışlar; kesmişler.
• Yüz yıl öncesine geri döndük.
• Türkiye nüfusunun yetmiş milyon olduğu söyleniyor.
• Beş milyon ton patates
• 10 cm ip, 2 m kumaş, 100 ton kömür, 3 kg şeker…

] Başında asıl sayı sıfatlarından biri bulunan bir isme çoğul eki getirilmez.

• “Beşevler, Altmışevler, Yedi Cüceler, üç aylar, Kırk Haramîler, beş milyonlar, on milyonlar (banknotlarımız)”gibi örnekler bu kurala uymaz.

] Sayı sıfatlarıyla niteleme sıfatları art arda kullanılırsa sayı sıfatı önce gelir:

• iki değerli arkadaş, üç kırık cam…

– Sıra Sayı Sıfatları

“-ncİ” eki ya da nokta kullanılır. İsimlerin sıralarını, derecelerini belirten sıfatlardır.

• 77. yıl, 11’inci bölük, birinci gün, ikinci gelişimiz…
• üçüncü kişiler, ikinci katlar…

] “ilk” kelimesi birinci anlamındadır:

• İlk (birinci) caddeden sağa dönün.

] “son, sonuncu, ortanca” kelimeleri de sıra sayı sıfatıdır:

• son fırsat, ortanca çocuk, sonuncu kişi…

– Kesir Sayı Sıfatları

İsimlerin, bütünün kaçta kaçı olduğunu gösteren sıfatlardır.

• Yüzde bir ihtimal, yarım ekmek, çeyrek (dörtte bir) ekmek, yarıyıl, iki buçuk lira…

] Bu tamlamalarda tamlanan çoğul yapılabilir.

• Kardeşlerin üçte bir payları var.

] Tamlayan çoğul yapılıp tamlananla yeri değiştirilebilir:

• Yüzde otuz artış düşünülüyor.>Düşünülen artış yüzde otuzlarda.

– Üleştirme (paylaştırma) Sayı Sıfatları

İsimlerin bölümlere ayrıldığını, bölüştürüldüğünü gösteren sıfatlardır. “-(ş)er” ekiyle yapılır.

• Üçer kişi, ikişer elma, yedişer kişi, ellişer milyon, birer gün arayla,

– Topluluk Sayı Sıfatları

Bir defada doğan birden fazla kardeşler için kullanılır. Bunlardaki “z” sesi çokluk bildirir. Tamlanan çoğul olabilir. üçüz bebek, beşiz çocuklar.