VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER

mervetufan

Öğretmen
24 Ağu 2025
400
0
16
1. Tekil isim:

Tek varlığı belirten ve karşılayan, yapıca tekil olan (topluluk isimleri hariç) kelimelerdir. kendi, ben, çocuk, kalem, defter…

Not: Tür adı olan her kelime, o türden tek varlığı anlattığı gibi; biçimce çoğullanmadığı hâlde o türün tümünü ya da bir bölümünü de anlatabilir. Bu durumda da tekil sayılırlar.

  • İnsan, düşünen, konuşan bir varlıktır. (bütün insanlar)
  • Çiçek, susuzluktan kurumuş. (herhangi bir çiçek)
2. Çoğul isim:

Yapısında, anlamında birden çok varlığı barındıran, çokluk eki almış isimlerdir. Cins isimlerinin çoğulu yapılır.

  • onlar, evler, fikirler, merkezler, dünyalar, kuşlar, böcekler, kelebekler, arılar…
Not: Şekil yönüyle çoğul olmadığı, çokluk eki almadığı hâlde anlamca çoğul olan kelimeler vardır.

  • Seçmen, tercihini yarın ortaya koyacak.
  • Asker, sınırları bekliyor.
  • Genç yaşta saçı dökülmüş.
Bu cümlelerde seçmen, asker ve saç kelimeleri tekil oldukları hâlde anlamca çokluk bildirmektedirler. Bunlar, topluluk isimleri değildir.

Not: Bazı durumlarda özel isimlere de çoğul eki getirilir.

Çokluk eki -lar/ler eklendiği kelimeye şu anlamları katar:

a) Aile anlamı katar; -gil ekinin yerine kullanılır, yapım eki görevinde olduğu için ayrılmadan yazılır.

  • Yarın Ahmetlere gideceğiz.
  • İzmir’e, amcamlara/dedemlere/teyzemlere gideceğiz. (burada özel isme getirilmemiş.)
  • Aliler bize gelecekler.
b) Benzerleri anlamı katar, kesme işaretiyle ayırarak yazılır:

  • Bu millet nice Fatih’ler, Kemal’ler yetiştirecektir.
  • Bu topraklarda ne Çaldıran’lar, ne Ridaniye’ler yaşandı.
c) Aynı ismi taşıyanları belirtir:

  • Sınıftaki Ali’ler ayağa kalksın.
  • Hüseyin’lerin hepsi buraya gelsin.
d) Abartma anlamı katar: Çalışmak için ta Almanya’lara gitti.

e) Topluluk, soy kavramı bildirir: Osmanlılar, Türkler, Yunanlar, Adanalılar, Konyalılar…

3. Topluluk İsmi:

Yapıca tekil, ancak anlam bakımından çoğul olan; aynı türe dahil birden çok varlığı anlatan isimlerdir. Teklerden oluşan topluluğu, çokluğu bildiren kelimelere denir.

  • ordu, sürü, orman, sınıf, okul, millet…
Not: Topluluk isimleri de çokluk eki alabilir. Bu durumda aynı topluluktan birden fazla olduğu ifade edilmiş olur. Ordular, ormanlar, sürüler.

Not:-°z” ekinin de eklendiği sözcüğe topluluk anlamı kattığını ifade eden dil bilimciler de vardır:

  • iki-z, beş-iz, dörd-üz