1. Çoğul (Çokluk) Ekleri
“-lar/-ler” ekleri çoğul ekleridir.İsimlerin sayı bakımından çokluğunu ifade eder.
Örnekler
Köpekler, sadık hayvanlardır.
Konuyla ilgili görüşmeler yapılmalıdır.
Çoğul ekleri, sözcüğe farklı anlamalar da katabilir.
Örnekler
Türkler, cesur ve adaletli insanlardır. (Millet, topluluk)
Dayımlar geçen hafta buradaydı. (Aile)
Dedesi yetmiş yaşlarında sevimli bir adamdı. (Yaklaşık)
Annemi dünyalar kadar seviyorum. (Abartma)
Bu ülkede Mustafa Kemaller tükenmez. (Benzerlik)
Kaymakam Beyler, bugün okulumuzu ziyaret edecekler. (Saygı)
Uyarı
Fiillere (eylemlere) getirilen “-lar/-ler” eki, 3. çoğul şahıs ekidir.
Öğrenciler zil çalınca sınıfa girerler.
Çoğul eki 3. çoğul kişi eki
2. İyelik (Sahiplik) Ekleri
İsimlere gelerek onların kime ve neye ait olduklarını belirten eklerdir.Örnekler
Elbisen sana çok yakıştı.
İki gün önce babası buraya gelmiş.
Kediniz daha az önce buradaydı.
Şahıslara göre çekimleri yapılabilir.
Örnekler
Tekil Şahıslar
Benim tokam
Senin tokan
Onun tokası
Çoğul Şahıslar
Bizim tokamız
Sizin tokanız
Onların tokaları
Uyarı
“-ları/-leri” ekleri her zaman tek başlarına iyelik eki olmayabilir.
Elif’in saçları dün kesilmiş. → “-lar” çoğul eki, “-ı” da iyelik ekidir.
Arabaları daha dün buradaydı. → “-ları” eki iyelik ekidir. (Kastedilen araba bir tane)
3. Hâl (Durum) Ekleri
Hâl ekleri beş grupta ele alınır:a. Yalın Hâl
İsimlerin hiçbir durum ekini (-e, -i, -de, -den) almamış hâlidir.Örnekler
Yeni aldığımız ev için çok güzel perde aldık.
Çocuklar, yatmadan önce süt içmeli.
b. Belirtme Hâli (-i Hâli)
İsimlere getirilen “-i, -ı, -u, -ü” durum ekleridir.Eylemden etkilenen varlığı belirtir.
Örnekler
Nihayet evi buldum.
O müziği beraber dinledik.
Balkonu bugün temizlemeliyim.
Uyarı
Belirtme hâl eki “-i” ile iyelik eki olan “-i” birbirine karıştırılmamalıdır. “-i” eki alan sözcüğün başına “onun” sözcüğü getirdiğimizde anlamlı oluyorsa o ek, iyelik ekidir; anlamsız oluyorsa belirtme hâl ekidir.
(Onun) Evi hangi gün temizleyelim? →Anlamsız oldu, o hâlde “-i”, belirtme hâl eki
(Onun) Evi buraya çok yakınmış. →Anlamlı oldu, o hâlde “-i”, iyelik ekidir.
c. Yönelme Hâli (-e Hâli)
İsimlere getirilen “-a, -e” durum ekleridir.Eklendiği isimlere yönelme anlamı katar.
Örnekler
Evden ayrıldım, köye gidiyorum.
Bütün insanlığa bunu anlatmalıyız.
Uyarı
“Ben” ve “sen” sözcükleri yönelme hâl ekini aldığında sözcüklerin kökleri değişir.
ben-e → bana
sen-e → sana
d. Bulunma Hâli (-de Hâli)
İsimlere getirilen “-da, -de; -ta, -te” durum ekleridir.Bulunma, durum ve zaman gibi anlamlar katar.
Örnekler
Çantamı evde bıraktım. (Bulunma, yer anlamlı)
Usta, bir bakışta arızayı buldu. (Durum anlamı)
Hafta sonunda onunla mı pikniğe gideceksin? (Zaman anlamı)
Uyarı
“-de” eki yapım eki göreviyle de kullanılabilir. O zaman hâl eki olmaktan çıkar.
Sözde buraya gelecekti.
Gözde bir öğrencidir o.
e. Ayrılma Hâli (-den Hâli)
İsimlere getirilen “-dan, -den; -tan, -ten” durum ekleridir.Ayrılma, çıkma, zaman, sebep gibi anlamlar katar.
Örnekler
Kahramanmaraş’tan Isparta’ya geldi. (Ayrılma, uzaklaşma anlamı)
Soğuktan elleri titriyordu. (Sebep anlamı)
Buraya akşamdan gelmeliyiz. (Zaman anlamı)
Uyarı
“-den” eki yapım eki göreviyle de kullanılabilir. O zaman hâl eki olmaktan çıkar.
Sudan sebeplerle yanıma gelme.
4. İlgi (Tamlayan) Eki
Bir ismin başka bir isimle ilgili olma durumunu belirtir. Belirtili isim tamlamalarında tamlayanın aldığı eklerdir.-ın, -in, -un, -ün -nın, -nin, -nun, -nün
Örnekler
Dersin yarısı
Okulun kapısı
Çarşının ortası
5. Soru Eki
Bu ek gelenekleşmiş olarak ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak ünlüsü değişir.Örnekler
Okuyacak kitabın var mı?
Muhsin de mi bizimle gelecek?
Uyarı
İlgi zamiri de isim çekim eki olarak değerlendirilir.
Benimki dün kayboldu. → İlgi zamiri