6. Sınıf Sıfatlar Konu Anlatımı

[mervetufan]

Sıfat (Ön Ad): İsimlerden önce gelerek onların özelliklerini (rengini, durumunu, biçimini, sayısını vb.) niteleyen ve belirten sözcüklere sıfat (ön ad) denir.

A. NİTELEME SIFATLARI​

Varlıkların ve kavramların rengini, durumunu, biçimini niteleyen sıfatlardır.

Örnekler

Yeşil elbise → Varlığın rengini niteliyor.
Üçgen ev → Varlığın biçimini niteliyor.
İyi insan → Varlığın durumunu niteliyor.

İsme sorulan “Nasıl?” sorusunun cevabı, niteleme sıfatını verir.

Örnekler

Yaşlı Niteleme Sıfatı

adam İsim

Nasıl adam? -Yaşlı

Gösterişli Niteleme Sıfatı

elbise İsim

Nasıl elbise? -Gösterişli

B. BELİRTME SIFATLARI​

1. İşaret Sıfatları​

Varlıkları işaret yoluyla belirten sıfatlardır.
İsimlere yöneltilen “Hangi?” sorusunun cevabı, işaret sıfatını verir.

Örnekler

Bu İşaret Sıfatı

kitap İsim

Hangi kitap? -Bu

“Bu, şu, o, öteki, beriki vb.” sözcükler ismi belirttiğinde işaret sıfatı olur.

Örnekler

Bu sınıf
Diğer defter
Şu elbise
Öteki pencere
O araba


Uyarı

İşaret sıfatlarının çoğulu yoktur.

2. Sayı Sıfatları​

Varlıkların sayısını belirten sıfatlardır. Sayı sıfatları kendi arasında dörde ayrılır:

a. Asıl Sayı Sıfatları​

Varlıkların sayılarını kesin olarak belirten sıfatlardır.
İsme sorulan “Kaç?” sorusunun cevabı, asıl sayı sıfatını verir.

Örnekler

Yirmi beş sayfa → Kaç sayfa? –Yirmi beş
Altı gün → Kaç gün? -Altı

b. Sıra Sayı Sıfatları​

Varlıkların sırasını belirten sıfatlardır.
İsme sorulan “Kaçıncı?” sorusunun cevabı, sıra sayı sıfatını verir.

Örnekler

Üçüncü ev → Kaçıncı ev? -Üçüncü
Birinci sınav → Kaçıncı sınav? -Birinci

c. Üleştirme Sayı Sayıları​

Paylaştırma anlamı taşıyan sıfatlardır.
İsme sorulan “Kaçar?” sorusunun cevabı, üleştirme sayı sıfatını verir.

Örnekler

Onar ceviz → Kaçar ceviz? -Onar
İkişer ekmek → Kaçar ekmek? İkişer

d. Kesir Sayı Sıfatları​

Bir ismi kesirli sayılarla belirten sıfatlardır.
İsme sorulan “Kaçta kaç?” sorusunun cevabı, kesir sayı sıfatını verir.

Örnekler

Yüzde elli kâr → Kaçta kaç kâr? -Yüzde elli
Üçte bir pay → Kaçta kaç pay? -Üçte bir


Uyarı

Çeyrek, yarım ve tam sözcükleri de kesir sayı sıfatı olarak değerlendirilir.
Dörtte bir elma
Tam tost
Yarım ekmek

3. Belgisiz Sıfatlar​

İsimleri, sayı ve miktar bakımından kesinlik katmadan belirten sıfatlardır.
“Bazı, birkaç, birçok, biraz, birtakım, kimi, çoğu, hiçbir, bir, fazla, tüm, bütün, her vb.” sözcükler, belgisiz sıfat olarak kullanılır.

Örnekler

Birkaç öğrenci okula sınava katılmadı.
Birtakım sorunlarla uğraşıyorum.
Bütün sınıf pikniğe katılacak.
Bazı kitapları okumaktan zevk alıyorum.


Uyarı

“Bir” sözcüğü herhangi bir anlamında kullanılırsa belgisiz sıfat, diğer kullanımlarda asıl sayı sıfatı olur.
Bir takım elbise aldık dün onunla. → Asıl sayı sıfatı
Elbet bir gün buluşacağız. → Belgisiz sıfat
Bir sözcüğün belgisiz zamir olabilmesi için bir ismi belirtmesi gerekir.
Birçok hasta bugün taburcu oluyor. → Belgisiz sıfat
Birçoğu bugün taburcu oluyor. → Belgisiz sıfat değil çünkü ismi belirtmemiş.

4. Soru Sıfatları​

İsimleri soru yoluyla belirten sıfatlardır.

Örnekler

Kaçar ceviz paylaştınız?
Hangi okula gidiyorsun?
Özge kaçıncı sınava girecek?
Kaç kitap almak istersin?


Uyarı

Soruyu fiile soran ya da soru yoluyla ismin yerini tutan sözcükler soru sıfatı değildir.
Orada kaç gün kalacaksın? → Soru sıfatıdır çünkü soru isme sorulmuş.
Bu elmaların kaçını alacaksın? → Soru sıfatı değildir çünkü soru sözcüğü ismin yerini tutmuş.
Buraya nasıl geldin? → Soru sıfatı değildir çünkü soru fiile sorulmuş.

C. ADLAŞMIŞ SIFAT​

Niteleme sıfatlarının, niteledikleri ismin yerine geçerek kullanılmasıdır.

Örnekler

Yaşlı Sıfat

insanlara İsim

yardım etmeliyiz.

Anlattığı Sıfat

konuları İsim

hemen anlardık.

Yaşlılara Adlaşmış sıfat

yardım etmeliyiz.

Anlattıklarını Adlaşmış sıfat

hemen anlardık.

D. UNVAN SIFATLARI​

Özel isimlerin yanında kullanılan unvan, meslek, akrabalık, saygı ve lakap bildiren sıfatlardır.
Unvan sıfatları isimden önce de sonra da kullanılabilir.

Örnekler

Emel Öğretmen
Gazi Mustafa Kemal Paşa
Kara Mehmet
İbrahim Efendi
Avukat Mustafa Bey
Ali amca

E. SIFAT TAMLAMASI​

Sıfatlar, isimlerin önüne gelerek oluşturdukları söz öbeklerine sıfat tamlaması denir.
Sıfat tamlamalarında da tamlayan ve tamlanan unsurlar bulunur.
Sıfatın olduğu her yerde sıfat tamlaması da vardır.

Örnekler

Büyük Tamlayan

ev Tamlanan

İyi Tamlayan

insanlar Tamlanan

Uyarı

Sıfat tamlamalarında tamlayan da tamlanan da birden fazla sözcükten oluşabilir.

Eskimiş Tamlayan

binalar Tamlanan

ve

yapılar Tamlanan

oldukça fazlaydı.

Güzel Tamlayan

bir Tamlayan

gün Tamlanan

geçirmek istiyorum.

SIFATLARIN ANLAM ÖZELLİKLERİ​

1. Sıfatlarda Küçültme​

“-ce, -cik, -imsi, -mtrak ” ekleri ile sıfatlarda küçültme yapılır.

Örnekler

Acımsı bir biber
Ekşimtrak erik
Büyükçe bina
Minicik ev
İrice bir adam
Sarımsı elma

2. Sıfatlarda Pekiştirme (Pekiştirme Sıfatları)​

Niteleme sıfatlarının anlam bakımından güçlendirilmesine denir. İki şekilde yapılır:
a. “m, p, r, s” ünsüzleri kullanılarak yapılır.

Örnekler

Yeşil → Yemyeşil
Beyaz → Bembeyaz
Kırmızı → Kıpkırmızı
Mor → Mosmor
Gündüz → Güpegündüz
Yalnız → Yapayalnız
Sağlam → Sapasağlam

b. Sıfat olan sözcüğün tekrarlanması ile yapılır. Pekiştirme yaparken “mi” edatı tekrarlanan sözcüklerin arasına girebilir.

Örnekler

Uzun uzun kavaklar vardı.
Güzel mi güzel bir bebekti.

3. Sıfatlarda Derecelendirme​

“Daha, çok, en vb.” sözcüklerle derecelendirme yapılır.

Örnekler

En tatlı uykular bebeğimin olsun.
Daha büyük bir ev almak istiyoruz.
Çok acı bir biberdi.