A. BASİT FİİLLER
Yapım eki almayan, kök durumundaki fiillerdir.Çekim eki alabilirler çünkü çekim ekleri sözcüğün anlamını, yapısını değiştirmez.
Örnekler
| İki saattir mahallede | gez Fiil kökü (Yarım yargı) | iyor Kip eki (Çekim eki) | uz. Kişi eki (Çekim eki) |
| Ne | yap Fiil kökü (Yarım yargı) | acak Kip eki (Çekim eki) | sınız? Kişi eki (Çekim eki) |
B. TÜREMİŞ FİİLLER
İsim ya da fiil köklerine, fiil yapma özelliği olan yapım ekleri getirilerek yapılır.Çekim eki alıp almaması fark etmez.
Örnekler
| Tatilde | güneş İsim kökü | len Yapım eki | di Çekim eki | k. Çekim eki |
| Masayı | yap Fiil kökü | ış Yapım eki | tır Yapım eki | dı Çekim eki | lar Çekim eki |
C. BİRLEŞİK FİİLLER
1. Kurallı Birleşik Fiiller
a. Yeterlik Fiili
Fiil kök ya da gövdelerine “-ebil(mek)” getirilerek yapılır.Cümleye gücü yetme, olasılık gibi anlamlar katar.
Örnekler
Babam, her türlü vasıtayı kullanabiliyor. (Gücü yetme)
Bu yaz çok sıcak geçebilir. (Olasılık)
Yarın getirmek şartıyla kitabı alabilirsiniz. (İzin verme)
Uyarı
Yeterlik fiilinin olumsuzunda hata yapmamak için olumsuzluk ekinden önce “-a/-e” seslerini arayın.
Yapabilirim → Yapamam
Çıkabilirim → Çıkamam
Verebilirim →Veremem
Giyebilirim → Giymem (Olumsuzunda yeterlik yok çünkü olumsuzluk ekinden önce “-a/-e” seslerinden biri yok.)
Yapamayabilirim
Gelemeyebilirim
Alamayabilirim
Yeterlik fiili, gücü yetmeme ihtimali anlamı taşıyorsa bu şekilde de olumsuzu yapılabilir.
b. Tezlik Fiili
Fiil kök ya da gövdelerine “-iver(mek)” getirilerek yapılır.Cümleye çabukluk, kolaylık, beklenmezlik gibi anlamlar katar.
Örnekler
Köşeyi dönünce birden karşıma çıkıverdi. (Beklenmezlik)
Yarım saatte her işi bitiriverdi.(Kolaylıkla)
Şunu hemen Hasan amcana götürüver. (Çabukluk)
Tezlik fiilinin olumsuzu iki şekilde de yapılabilir:
Gelivermedi
Gelmeyiverdi
c. Sürerlik Fiili
Fiil kök ya da gövdelerine “-egel(mek), -ekal(mak), -edur(mak)” getirilerek yapılır.Eylemin devam ettiği anlamını katar.
Örnekler
Sen bizi okulun önünde bekleyedur.
Ali’nin yaptığı çalışmayı görünce bakakaldık.
Yüzyıllar boyunca bu hep böyle süregeldi.
Uyarı
Sürerlik fiilinin olumsuzu yoktur.
d. Yaklaşma Fiili
Fiil kök ya da gövdelerine “-eyaz(mak)” getirilerek yapılır.Eylemin gerçekleşmesine çok yaklaşıldığı (neredeyse, az kalsın) anlamı katar.
Örnekler
Önüne bakmadan koşan çocuk, düşeyazdı.
Çocuk, su diye çamaşır suyunu içeyazdı.
2. Yardımcı Eylemle Kurulan Birleşik Fiiller
“Et-, ol-, kıl-, eyle- ve buyur-” eylemlerinin kendisinden önceki sözcükle birleşmesiyle oluşur.Örnekler
Dedem salonda namaz kılıyor.
Ev işlerinde anneme yardım ettim.
Komşumuz Ayşe, yine hasta olmuş.
Komutan öyle emir buyurdu.
Allah, rahmet eylesin.
Yardımcı eylemlerle birleşik fiil oluşturulurken türeme, düşme gibi ses olayları olursa yardımcı fiil, isme bitişik yazılır.
Örnekler
sabır et- → sabret-
kahır ol- → kahrol-
his et- → hisset-
kayıt ol- → kaydol-
Uyarı
Bu ve benzeri sözcükleri bitişik yazmazsak yazım yanlışı olur.
Yardımcı fiil olarak kullanılan sözcükler asıl fiil olarak da kullanılabilir.
Örnekler
Ağaçtaki elmalar olmuş. → Asıl fiil, olgunlaşmak anlamında kullanılmış.
Çocuk, herhalde nazar olmuş. →Yardımcı fiil olarak kullanılmış.
Bu ev 400.000 TL eder. →Asıl fiil, maddi değer anlamında kullanılmış.
Devlet okulunu tercih ettim. →Yardımcı fiil olarak kullanılmış.
3. Anlamca Kaynaşmış (Deyimleşmiş/Öbekleşmiş) Birleşik Fiiller
İsim ya da isim soylu sözcüklerin bir eylemle kalıplaşarak oluşturduğu fiillerdir.Deyimler, anlamca kaynaşmış birleşik fiiller grubuna girer.
Örnekler
Nedense bugünlerde ağzından çıt çıkmıyor.
Sevinçten ağzı kulaklarına vardı.
Sana çok güzel bir kıyak yapacağım.
Hedeflerinizden asla vazgeçmeyin.
Sınıftaki herkes LGS’ye başvurdu.