NOKTA (.)
Cümlenin sonuna konur:Örnekler
Türk Dil Kurumu, 1932 yılında kurulmuştur.
Bazı kısaltmaların sonuna konur:
Örnekler
Alb. (albay)
Dr. (doktor)
Prof. (profesör)
Cad. (cadde)
Sok. (sokak)
s. (sayfa)
Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur:
Örnekler
3. (üçüncü)
II. Mehmet
2. Cadde
20. Sokak
Arka arkaya sıralandıkları için virgülle veya çizgiyle ayrılan rakamlardan yalnızca sonuncu rakamdan sonra nokta konur:
Örnekler
3, 4 ve 7. maddeler
XII – XIV. yüzyıllar arasında
Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:
Örnekler
29.5.1453
29.X.1923
Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:
Uyarı
Tarihlerde ay adları yazıyla yazıldığında ay adlarından önce ve sonra nokta kullanılmaz:
29 Mayıs 1453
Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:
Örnekler
Tren 09.15’te kalktı
Toplantı 13.00’te başladı
Genel ağ adreslerinde kullanılır:
Örnekler
VİRGÜL (,)
Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur:Örnekler
Fırtınadan, soğuktan ve biraz da karanlıktan olsa gerek korkuyorduk.
Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur:
Örnekler
Umduk, bekledik, düşündük.
Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur:
Örnekler
Memleketimi, Isparta’yı, çok özledim. (Ara söz)
Trabzon’a, Ali de oralıymış, gideceğiz. (Ara cümle)
Tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra konur:
Örnekler
Adana’ya yarın gideceğim, dedi.
Konuşma çizgisinden sonraki alıntı cümlesinin bitimine konur:
Örnekler
– Bu akşam Datça’ya gidiyor musunuz, diye sordu.
Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur:
Örnekler
Bahçe kapısını açtı. Sermet Bey’e,
– Bu anahtar köşkü de açar, dedi. (Ömer Seyfettin)
Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak ret, kabul ve teşvik bildiren hayır, yok, evet, peki, pekâlâ, tamam, olur, hayhay, başüstüne, öyle, haydi, elbette gibi kelimelerden sonra konur:
Örnekler
Peki, gideriz.
Hayhay, memnun oluruz.
Hitap için kullanılan kelimelerden sonra konur:
Örnekler
Efendiler, bilirsiniz ki hayat demek, mücadele, müsademe demektir. (Atatürk)
Sayıların yazılışında kesirleri ayırmak için kullanılır:
Örnekler
38,6 (otuz sekiz tam, onda altı)
0,45 (sıfır tam, yüzde kırk beş)
Kitap, dergi vb.nin künyelerinde yazar, eser, basımevi vb. maddelerden sonra konur:
Örnekler
Falih Rıfkı ATAY, Tuna Kıyıları, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1938.
Yazarın soyadı önce yazılmışsa soyadından sonra da virgül konur:
Örnekler
ERGİN, Muharrem, Dede Korkut Kitabı, Ankara, 1958.
Uyarı
Bağlaçlardan önce ve sonra virgül konmaz:
Hem gider hem ağlar.
Ya bu deveyi gütmeli ya bu diyardan gitmeli. (Atasözü)
Ne kız verir ne dünürü küstürür.
Şart ekinden sonra virgül konmaz:
Sizin için de uygunsa hafta sonu piknik yapalım.
NOKTALI VİRGÜL (
Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur:Örnekler
Erkek çocuklara Doğan, Tuğrul, Aslan, Orhan; kız çocuklara ise İnci, Çiçek, Gönül, Yonca adları verilir.
Türkiye, İngiltere, Azerbaycan; Ankara, Londra, Bakü.
Kendi içinde virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur:
Örnekler
Sevinçten, heyecandan içim içime sığmıyor; bağırmak, kahkahalar atmak, ağlamak istiyorum.
At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır. (Atasözü)
İkiden fazla eş değer ögeler arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra noktalı virgül konabilir:
Örnekler
Yeni usul şiirimiz; zevksiz, köksüz, acemice görünüyordu. (Yahya Kemal Beyatlı)
İKİ NOKTA )
Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur:Örnekler
Sevdiğim renklerden bazıları şunlardır: yeşil, mavi, pembe…
Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlenin sonuna konur:
Örnekler
Başarılı olmanın tek bir yolu var: Düzenli çalışmak.
Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra konur:
Örnekler
Bilge Kağan: Türklerim, işitin! Üstten gök çökmedikçe, alttan yer delinmedikçe ülkenizi, törenizi kim bozabilir sizin?
Koro: Göğe erer başımız başınla senin!
Edebi eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur:
Örnekler
– Buğdayla arpadan başka ne biter bu topraklarda?
Ziraatçı sayar:
– Yulaf, pancar, zerzevat, tütün…
Genel ağ adreslerinde kullanılır:
Örnekler
ÜÇ NOKTA (…)
Anlatım olarak tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur:Örnekler
Çaresizce oradan uzaklaşırken birden karşısına…
Kaba sayıldığı için veya bir başka sebepten dolayı açık yazılmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur:
Örnekler
Kılavuzu karga olanın burnu b…tan çıkmaz.
Arabacı b…’a yaklaştığını söylüyordu.
Alıntılarda başta, ortada ve sonda alınmayan kelime veya bölümlerin yerine konur:
Örnekler
… derken şehrin öte başından boğuk boğuk sesler gelmeye başladı…
Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için konur:
Örnekler
Gölgeler yaklaştılar. Bir adım kalınca onu kıyafetinden tanıdılar.
— Koca Ali… Koca Ali, be!..
Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:
Uyarı
Ünlem ve soru işaretinden sonra üç nokta yerine iki nokta konulması yeterlidir:
Gök ekini biçer gibi!.. Başaklar daha dolmadan.
Nasıl da akşam oldu?.. Nasıl da yavrucaklar sustu?..
Karşılıklı konuşmalarda, yeterli olmayan, eksik bırakılan cevaplarda kullanılır:
Örnekler
— Kimsin?
— Ali…
— Hangi Ali?
— …
SORU İŞARETİ (?)
Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna konur:Örnekler
Ne zaman tükenecek bu yollar, arabacı?
Atatürk bana sordu:
— Yeni yazıyı tatbik etmek için ne düşündünüz? (Falih Rıfkı Atay)
Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur:
Örnekler
Gümrükteki memur başını kaldırdı:
— Adınız?
Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır:
Örnekler
Yunus Emre (1240 ?-1320)
1496 (?) yılında doğan Fuzuli…
Ankara’dan Antalya’ya arabayla üç saatte (?) gitmiş.
ÜNLEM İŞARETİ (!)
Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya ibarelerin sonuna konur:Örnekler
Aşk olsun! Ne kadar akıllı adamlar var! Vah vah!
Aşağıda örnek olarak verilen iki kullanım da doğrudur.
Örnekler
Eyvah! Anahtarı unuttum.
Eyvah, anahtarı unuttum.!
Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur:
Örnekler
Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir.
Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir!
Alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden hemen sonra yay ayraç içinde ünlem işareti kullanılır:
Örnekler
İsteseymiş bir günde bitirirmiş (!) ama ne yazık ki vakti yokmuş (!).
Adam, akıllı (!) olduğunu söylüyor.
KISA ÇİZGİ (–)
Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur:Örnekler
Soğuktan mı titriyordum, yoksa heyecan–
dan, üzüntüden mi bilemedim.
Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur, bitişik yazılır:
Örnekler
Memleketimi –Isparta’yı– çok özledim. (Ara söz)
Trabzon’a –Ali de oralıymış– gideceğiz. (Ara cümle)
Kelimelerin kökleri, gövdeleri ve eklerini birbirinden ayırmak için kullanılır:
Örnekler
al–ış, dur–ak, gör–gü–süz–lük vb.
Fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır:
Örnekler
al–, ver–, başar–, kana– vb.
İsim yapma eklerinin başına, fiil yapma eklerinin başına ve sonuna konur:
Örnekler
–ak, –den, –ış, –lık; –ımsa–, –la–, –tır– vb.
Heceleri göstermek için kullanılır:
Örnekler
a–raş–tırma, bi–le–zik, du–ruş–ma, ku–yum–cu–luk, prog–ram, ya–zar–lık vb.
Arasında, ve, ile, ila, …-den …-e anlamlarını vermek için kelimeler veya sayılar arasında kullanılır:
Örnekler
Aydın–İzmir yolu
Türk–Alman ilişkileri
09.30–10.30
Beşiktaş–Fenerbahçe karşılaşması vb.
Uyarı
Cümle içinde sayı adlarının yinelenmesinde araya kısa çizgi konmaz:
Üç beş kişi geldi
Sıfırdan küçük değerleri göstermek için kullanılır:
Örnekler
–2 °C
UZUN ÇİZGİ (—)
Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Buna konuşma çizgiside denir.Örnekler
Frankfurt’a gelen herkesin sorduğu şunlardır:
— Eski şehri gezdin mi?
— Rothschild’in evine gittin mi?
Oyunlarda uzun çizgi konuşanın adından sonra da konabilir:
Örnekler
Sıtkı Bey — Kaleyi kurtarmak için daha güzel bir çare var. Gerçekten ölecek adam ister.
İslam Bey — Ben daha ölmedim. (Namık Kemal)
EĞİK ÇİZGİ (/)
Dizeler yan yana yazıldığında aralarına konur:Örnekler
Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak / Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak / O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak / O benimdir, o benim milletimindir ancak. (Mehmet Akif Ersoy)
Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına konur:
Örnekler
Altay Sokağı No.: 21/6
Kurtuluş / ANKARA
Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:
Örnekler
18/11/1969, 15/IX/1994 vb.
Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için kullanılır:
Örnekler
-a /-e, -an /-en, -lık /-lik, -madan /-meden vb.
Genel ağ adreslerinde kullanılır:
Örnekler
Fizik, matematik vb. alanlarda birimler arası orantıları gösterirken eğik çizgi araya boşluk konulmadan kullanılır:
Örnekler
g/sn (gram/saniye)
TIRNAK İŞARETİ (“ ”)
Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır:Örnekler
Türk Dil Kurumu binasının yan cephesinde Atatürk’ün “Türk dili, Türk milletinin kalbidir, zihnidir.” sözü yazılıdır.
Uyarı
Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan işaret (nokta, soru işareti, ünlem işareti vb.) tırnak içinde kalır:
“İzmir üzerine dünyada bir şehir daha yoktur!” dedi.
Özel olarak vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınır:
Örnekler
Yeni bir “barış taarruzu” başladı.
Cümle içerisinde eserlerin ve yazıların adları ile bölüm başlıkları tırnak içine alınır:
Örnekler
Bugün öğrenciler “Kendi Gök Kubbemiz” adlı şiiri incelediler.
“Yazım Kuralları” bölümünde bazı uyarılara yer verilmiştir.
Uyarı
Tırnak içine alınan sözlerden sonra gelen ekleri ayırmak için kesme işareti kullanılmaz:
Elif Şafak’ın “Bit Palas”ını okudunuz mu?
YAY AYRAÇ ( )
Cümledeki anlamı tamamlayan ve cümlenin dışında kalan ek bilgiler için kullanılır. Yay ayraç içinde bulunan ve yargı bildiren anlatımların sonuna uygun noktalama işareti konur:Örnekler
Anadolu kentlerini, köylerini (Köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile görmek için değil, kendimizi göstermek için geziyoruz.
Özel veya cins isme ait ek, ayraçtan önce yazılır:
Örnekler
Yunus Emre’nin (1240?-1320)…
İmek fiilinin (ek fiil) geniş zamanı şahıs ekleriyle çekimlenir.
Tiyatro eserlerinde ve senaryolarda konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak ve göstermek için kullanılır:
Örnekler
İhtiyar – (Yavaş yavaş Kaymakam’a yaklaşır.)
Ne oluyor beyefendi?
Allah rızası için bana da anlatın… (Reşat Nuri Güntekin)
Alıntıların aktarıldığı eseri, yazarı veya künye bilgilerini göstermek için kullanılır:
Örnekler
Cihanın tarihi, vatanı uğrunda senin kadar uğraşan, kanını döken bir millet daha gösteremez. (Ahmet Hikmet MÜFTÜOĞLU)
Alıntılarda, alınmayan kelime veya bölümlerin yerine konulan üç nokta, yay ayraç içine alınabilir.
Örnekler
Sanat veya sanat eserinin birinci vasfı, insan eseri olmasıdır. Yani sanat eseri, sanatkâr tarafından belli bir malzeme kullanılarak ortaya konur. (…) Bu yönüyle o, tabii varlık ve güzelliklerden ayrılır. (İsmail ÇETİŞLİ)
Bir söze alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırmak için kullanılan ünlem işareti yay ayraç içine alınır:
Örnekler
Adam, akıllı (!) olduğunu söylüyor.
Bir bilginin şüpheyle karşılandığını veya kesin olmadığını göstermek için kullanılan soru işareti yay ayraç içine alınır:
Örnekler
1496 (?) yılında doğan Fuzuli…
KÖŞELİ AYRAÇ ( [ ] )
Ayraç içinde ayraç kullanılması gereken durumlarda yay ayraçtan önce köşeli ayraç kullanılır:Örnekler
Halikarnas Balıkçısı [Cevat Şakir Kabaağaçlı (1886-1973)] en güzel eserlerini Bodrum’da yazmıştır.
Metin aktarmalarında, çevirilerde, alıntılarda çalışmayı yapanın eklediği sözler için kullanılır:
Örnekler
“Eldem, Osmanlıda en önemli fark[ın], mezar taşının şeklinde ortaya çık[tığını] söyledikten sonra…”
Kaynak olarak verilen kitap veya makalelerin künyelerine ilişkin bazı ayrıntıları göstermek için kullanılır:
Örnekler
Reşat Nuri [Güntekin], Çalıkuşu, Dersaadet, 1922. Server Bedi [Peyami Safa]
KESME İŞARETİ (’)
Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır:Örnekler
Kurtuluş Savaşı’nı
Atatürk’üm
Türkiye’mizin
Resmî Gazete’de
Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman ekten önce kesme işareti kullanılır:
Örnekler
Hisar’dan, Boğaz’dan vb.
Belli bir kanun, tüzük, yönetmelik kastedildiğinde büyük harfle yazılan kanun, tüzük, yönetmelik sözlerinin ek alması durumunda kesme işareti kullanılır:
Örnekler
Bu Kanun’un 17. maddesinin c bendi…
Özel adlar için yay ayraç içinde bir açıklama yapıldığında kesme işareti yay ayraçtan önce kullanılır:
Örnekler
Yunus Emre’nin (1240?-1320)
Yakup Kadri’nin (Karaosmanoğlu)
Ek getirildiğinde Avrupa Birliği kesme işareti ile kullanılır:
Örnekler
Avrupa Birliği’ne üye ülkeler…
Uyarı
Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:
Türkiye Büyük Millet Meclisine
Türk Dil Kurumundan
Danışma Kurulundan
Türkiye Büyük Millet Meclisinin
Başbakanlık, Rektörlük vb. sözler ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde Başbakanlığa, Rektörlüğe vb. biçimlerde yazılır.
Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz:
Türklük, Türkleşmek, Türkçü, Türkçülük, Türkçe, Müslümanlık, Hristiyanlık, Avrupalı, Avrupalılaşmak, Aydınlı, Konyalı, Bursalı, Ahmetler, Mehmetler, Yakup Kadriler, Türklerin, Türklüğün, Türkleşmekte, Türkçenin, Müslümanlıkta, Hollandalıdan, Hristiyanlıktan, Atatürkçülüğün vb.
Özel adlar yerine kullanılan “o” zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz ve kendisinden sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur:
Örnekler
Nihat Bey’e, Ayşe Hanım’dan, Mahmut Efendi’ye, Enver Paşa’ya; Türk Dil Kurumu Başkanı’na vb.
Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur:
Örnekler
TBMM’nin, TDK’nin, BM’de, ABD’de, TV’ye vb.
Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur:
Örnekler
1985’te, 8’inci madde, 2’nci kat; 7,65’lik, 9,65’lik vb.
Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için konur:
Örnekler
Başvurular 17 Aralık’a kadar sürecektir.
Seslerin ölçü ve söyleyiş gereği düştüğünü göstermek için kullanılır:
Örnekler
Güzelliğin on par’etmez
Bu bendeki aşk olmasa (Âşık Veysel)