1. İklim Nedir?
- İklim, bir bölgedeki hava olaylarının uzun yıllar boyunca (genellikle 30 yıl ve üzeri) ortalama durumudur.
- Hava durumu ise kısa süreli ve geçici atmosfer olaylarını ifade eder.
- Örnek: Bugün yağmur yağıyor → hava durumu; Türkiye’de Akdeniz Bölgesi yazları sıcak ve kurak → iklim.
2. İklimi Etkileyen Faktörler
İklim, birçok doğal faktörden etkilenir. Başlıca faktörler:
- Enlem (Güneşlenme Miktarı)
- Ekvatora yakın yerler sıcak, kutuplara yakın yerler soğuk iklimlidir.
- Örnek: Ekvator civarı yıl boyunca sıcak ve nemlidir (tropikal iklim).
- Yükselti (Rakım)
- Rakım arttıkça sıcaklık düşer.
- Örnek: Dağların tepeleri genellikle karla kaplıdır, çevresine göre soğuktur.
- Deniz ve Okyanuslardan Etkilenme
- Denize yakın yerler ılıman iklim gösterir.
- Karasal alanlar ise yazın sıcak, kışın soğuk olur.
- Rüzgarlar ve Hava Kütleleri
- Kara ve denizden gelen rüzgarlar sıcaklığı ve yağışı etkiler.
- Örnek: Muson rüzgarları Güneydoğu Asya’da yağışlara neden olur.
- Okyanus Akıntıları
- Sıcak akıntılar çevreyi ısıtır, soğuk akıntılar ise soğutur.
- Örnek: Gulf Stream akıntısı Batı Avrupa’yı ılıman yapar.
- Yer Şekilleri
- Dağlar, vadiler ve platolar iklimi etkiler.
- Örnek: Dağlar yağış gölgesi oluşturur, rüzgarın diğer tarafı kurak olur.
3. İklim Tipleri
Dünya genelinde iklim tipleri farklı sınıflandırmalarla açıklanabilir. Basit sınıflandırma:
- Ekvatoral İklim
- Sıcak ve nemli.
- Yağış yıl boyunca fazladır.
- Örnek: Amazon Havzası.
- Tropikal İklim
- Sıcak, belirgin kuru ve yağışlı mevsimler vardır.
- Örnek: Afrika’nın bazı bölgeleri.
- Çöl İklimi (Kurak İklim)
- Yıllık yağış az, sıcaklık farkı büyük.
- Örnek: Sahra Çölü.
- Ilıman İklim
- Sıcak yaz, ılık kış.
- Örnek: Akdeniz iklimi (Türkiye’nin güney kıyıları).
- Kutup İklimi
- Yıl boyunca soğuk.
- Örnek: Antarktika.
4. Türkiye’de İklim
- Türkiye, geçiş iklimi etkisi altında olan bir ülkedir.
- Başlıca iklim tipleri:
- Karadeniz İklimi → Bol yağışlı, nemli.
- Akdeniz İklimi → Sıcak yaz, ılık kış.
- Karasal İklim → İç Anadolu, Doğu Anadolu → yaz sıcak, kış soğuk.
- Marmara İklimi → Geçiş iklimi, ılıman.
- Yüksek Dağ İklimi → Dağlık bölgelerde serin ve yağışlı.
5. İklim ve İnsan Yaşamı
- Tarım, ulaşım, yerleşim, turizm iklime göre değişir.
- Örnek: Çay tarımı Karadeniz’de, zeytin tarımı Ege’de yapılır.
Özet
- İklim, uzun süreli hava durumudur.
- Enlem, yükselti, deniz etkisi, rüzgar, akıntılar ve yer şekilleri iklimi etkiler.
- Dünya genelinde ve Türkiye’de farklı iklim tipleri görülür.
- İklim, günlük yaşamı ve ekonomik faaliyetleri doğrudan etkiler.
