SU EKOSİSTEMLERİ (AQUATİK EKOSİSTEMLER)
1. Ekosistem Nedir?
Ekosistem, canlı (biyotik) ve cansız (abiyotik) çevre unsurlarının bir arada bulunduğu ve birbirleriyle etkileşim içinde olduğu doğal sistemdir.Su ekosistemleri de bu sistemin suyun hakim olduğu kısımlarını oluşturur.
SU EKOSİSTEMLERİNİN TÜRLERİ
Su ekosistemleri iki ana gruba ayrılır:
A. Tatlı Su Ekosistemleri
Tuz oranı %0,5’ten az olan suların oluşturduğu ekosistemlerdir.Tatlı su ekosistemleri karasal ekosistemlerle çok güçlü bir etkileşim içindedir.
1. Akarsular (Nehir ve Dere Ekosistemleri)
- Sürekli hareket halindedir.
- Oksijen miktarı fazladır.
- Suyun hızı arttıkça besin ve tortu taşınımı artar.
- Örnek canlılar: Alabalık, su yosunları, kurbağa, su böcekleri.
2. Göller
- Durağan (durgun) tatlı su ekosistemleridir.
- Gölün derinliği ve sıcaklığı canlı dağılışını etkiler.
- Örnek canlılar: Sazan, levrek, planktonlar, su bitkileri.
3. Bataklıklar
- Sığ, oksijen oranı düşük sulardır.
- Bitkiler hem su altında hem üstünde yaşayabilir.
- Örnek: Saz, kamış, kurbağa, yusufçuk.
B. Tuzlu Su Ekosistemleri
Tuz oranı %3,5 civarındadır. Dünya üzerindeki suyun %97’si bu ekosistemlerde bulunur.Bu sistemler okyanus ve denizlerden oluşur.
1. Okyanuslar
- En geniş su ekosistemidir.
- Işık, sıcaklık ve basınç derinliğe göre değişir.
- Yüzeyde fitoplankton ve zooplanktonlar, derinlerde ise ışığa dayanıksız canlılar yaşar.
2. Denizler
- Okyanuslara göre daha sığ ve kara ile daha çok etkileşim içindedir.
- Balık türleri, mercanlar, deniz yosunları gibi zengin canlı çeşitliliği vardır.
3. Mercan Resifleri
- Genellikle tropikal bölgelerde bulunur.
- Mercan polipleri tarafından oluşturulur.
- “Denizlerin ormanı” olarak bilinir, biyoçeşitlilik çok yüksektir.
- Hassas ekosistemlerdir; sıcaklık ve kirliliğe duyarlıdır.
C. Geçiş Ekosistemleri
Tatlı su ile tuzlu suyun karıştığı ara ekosistemlerdir.1. Haliçler (Estuarlar)
- Nehirlerin denizle birleştiği yerlerde oluşur.
- Tuzluluk oranı değişkendir.
- Balık yavruları için önemli bir yaşam alanıdır.
2. Mangrov Ormanları
- Tropikal bölgelerde, gelgit etkisindeki kıyılarda yetişir.
- Tuzlu suya dayanıklı ağaçlardır.
- Karbon depolama açısından çok değerlidir.
SU EKOSİSTEMLERİNİN ÖNEMİ
- Küresel su döngüsünün temel parçasıdır.
- Biyoçeşitliliğin büyük kısmı burada yaşar.
- İklim düzenleyici rol oynar.
- Gıda, ulaşım ve enerji (hidroelektrik) kaynakları sağlar.
- Ekoturizm ve balıkçılık için önemlidir.
SU EKOSİSTEMLERİNİ TEHDİT EDEN FAKTÖRLER
- Kirlilik (evsel, endüstriyel, tarımsal atıklar)
- Aşırı balıkçılık
- Küresel ısınma (deniz seviyesi ve sıcaklık değişimleri)
- Baraj yapımı (doğal akışı ve göç yollarını bozar)
- Habitat tahribatı (kıyı dolguları, ormansızlaşma)
SU EKOSİSTEMLERİNİN KORUNMASI İÇİN
- Atık suların arıtılması
- Sürdürülebilir balıkçılık politikaları
- Sulak alanların korunması
- Küresel iklim değişikliğiyle mücadele
- Doğa temelli çözümler (örneğin sulak alan restorasyonu)